X
تبلیغات
نماز - جایگاه نماز در قرآن و نهج البلاغه

نماز

نماز

جایگاه نماز در قرآن و نهج البلاغه

بحث وبررسي درمورد نماز دردين اسلام درعين واضح وآشكاربودن ،ازموضوعات عميق وقابل تعمقي است.همانطوريكه درقرآن آمده است قضيه تسبيح وتنزيه خداوند متعال وخالق هستي فقط مربوط به انسانها نيست بلكه اين موضوع مربوط به كليه مخلوقات اعم ازفرشتگان،موجودات زنده وغيرزنده نيز ميشود.(سوره جمعه،آيه 1-سوره انبيا،آيه 79-سوره رعد،آيه 13-...).

انسان بالفطره خداپرست وخداگرا آفريده شده واززماني كه خودش را مي شناسد درراستاي شناخت وابراز عبادت نسبت به معبود خود قدم بر مي داردفقط شكل ومصداق اين عبادت درصورتي كه درراستاي تعاليم پيامبران باشد،درمسير درست قرار خواهد گرفت وگرنه درجهات ديگر سوق پيدا مي كندولي درهرحال درروح وذات مسئله همان روحيه پرستش درانسانها تجلي خواهديافت.

درقرآن كريم نيز هدف ازخلقت انس وجن ،عبادت وبندگي خداوند ذكر شده است(سوره ذاريات، آيه56).بنابراين نماز كه مصداق واقعي عبادت وبندگي به درگاه خداوند متعال است اگر با رعايت تمامي جوانب امر صورت گيرد مي تواند درپرورش روح وجسم بشري اثر عميق وخارق العاده اي داشته وانسان را درمسير واقعي كه همان هدف خلقت است قراربدهد.نماز وعبادت وبندگي به درگاه خداوندي درتمامي اديان گذشته وجود داشته وتمامي پيامبران مردم را به اين امر سفارش كرده اند.گرچه ممكن است شكل نماز دراديان مختلف فرق داشته باشند.

نماز ازمنظرقرآن كريم:

دراديان گذشته طبق فرموده خداوند متعال درقرآن كريم،نماز وجود داشته وذكر وياد خداوندازاين طريق دربين مردم رواج داشته است كه به چند آيه ازآيات قرآن دراين زمينه اشاره مي كنيم:

قرآن كريم ازقول حضرت ابراهيم مي فرمايد:

’پروردگارا،من يكي ازفرزندانم را دردره هاي بي كشت وزرع،نزد خانه محترم تو،سكونت دادم تانماز را به پا دارند’(سوره ابراهيم،آيه37).

يا درآيه اي ديگرخداوند متعال مي فرمايد:’وچون ازبني اسرائيل پيمان محكم گرفتيم كه جز خدارا نپرستيد وبه پدرومادر،خويشان ويتيمان ومستمندان احسان كنيد وبامردم سخن بگوييد ونمازرا به پا داريد.’(سوره بقره، آيه 83 )

خداوند متعال درسوره روم،آيه31 مي فرمايد:’منيبين اليه واتقوه واقيموالصلوه ولا تكونومن المشركين’

دراين آيه خداوند متعال ازبين همه اوامر فقط نمازراذكركرده كه بايستي آن را به پا داشت كه اين مسئله اهميت وجايگاه نمازرا ميرساند وازبين گناهان نيز شرك را ذكرفرموده كه ازبزرگترين گناهان محسوب ميشود.بنابراين ازاين مسئله ميتوان پي بردكه يكي از تفاوتهاي فرد مشرك وبا تقوي،اقامه نماز بوده وازاهميت موضوع خبر ميدهد.

يا دربخشي ازآيات، نماز دركناركتاب خدا آورده شده كه نشان از جايگاه نماز ميباشد.’’يتلون كتاب الله واقاموالصلوه’’(سوره فاطر،آيه29).

دربخشي ازآيات قرآن، فلسفه نماز يادكردن خداوند متعال ذكرشده است.’’اقم الصلوه لذكري’’(سوره طه،آيه14).

درحقيقت ياد خدابودن مساوي فراموشي غير خدا ميباشد.يا دربخش ديگري ازآيات قرآن ،خداوند متعال اثرات نماز را ذكرفرموده كه نشان ازجايگاه بلند نماز دركليه شئونات زندگي بشري ميباشد.

’’ان الصلاه تنهي عن الفحشاء والمنكر’’(سوره عنكبوت آيه 45 )محققا نماز انسان را ازكارهاي زشت وناپسند باز ميدارد.

يا درسوره اي ديگر خداوند متعال مي فرمايد:’’اي اهل ايمان ازنماز واز صبركمك بخواهيد وازاين دومنبع نيرو استمداد كنيد.’’(سوره بقره،آيه153).

درهرحال نمازازچنان جايگاهي درقرآن كريم برخوردار است كه هم دركوچك ترين سوره (كوثر)وهم دربزرگترين سوره(بقره) ازنمازذكر شده است.

نماز ازديدگاه پيامبراكرم (ص):

همانطوريكه ميدانيم پيامبر اسلام قبل از بعثت نيز نماز به پا مي داشته ولي بعداز بعثت وواجب شدن نماز به شكل امروزي دردين اسلام ،اهميت وجايگاه نمازازسوي پيامبر اسلام براي مسلمانان تبيين شد.احاديث وارده ازسوي پيامبر اسلام درمورد نماز دربين اهل سنت وتشيع بسيار زياد بوده وهيچ اختلافي دربين فرق مختلف اسلامي درمورد اهميت وبه پا داشتن نماز وجود ندارد.به مواردي ازاحاديث پيامبر اسلام درمورد نماز اشاره ميشود:

پيامبر اسلام مي فرمايد:’’بنياد اسلام به پنج چيز است:1-شهادت دادن به اينكه غير از خداوند متعال ،معبودي نيست2-ايمان داشتن به اينكه محمد (ص)بنده وفرستاده اوست3-به پا داشتن نماز4-دادن زكات5-روزه گرفتن وبه جا آوردن حج براي كساني كه قدرت مالي وجسمي لازم را دارند.’’(نهج الفصاحه،رسول اكرم)

پيامبراسلام مي فرمايد:’’ان قبلت فبل ما سويها وان ردت رد ما سويها’’(نهج الفصاحه ،رسول اكرم ).شرط قبولي وپذيرش سايراعمال انسان،منوط به قبولي نمازاست. اين مسئله نشان ازاهميت وجايگاه نماز دردين اسلام ونسبت به ديگر اعمال اعم ازواجب ومستحب ميباشد.

درحديثي ديگرپيامبر اسلام(ص) نماز را ستون دين وچشم وچراغ خودذكركرده كه نشان ازاهميت موضوع وضرورت به پا داشتن آن دربين مسلمانان ميباشد.همانطوريكه قوام وپايداري يك ساختمان به ستون آن وابسته است به فرموده پيامبر اسلام قوام وتداوم اسلام نيز به به پا داشتن واقعي نماز وابسته است. دراين جا بايستي به اين امر توجه كرد كه درقرآن كريم واحاديث ازاقامه نماز سخن بميان آمده است نه ازخواندن نماز.درطول تاريخ ما مشاهده مي كنيم كه افراد زيادي اعم ازسران ويا افراد عادي نسبت به خواندن نماز اهتمام ميورزيدند ولي دربيشتر جاها به دستورات صريح قرآن ،پيامبر اسلام وائمه گردن نمي نهادند كه نشان ازاقامه نشدن نماز دربين آنها بود گرچه نمازرا نيز خوانده باشند.براي مثال ميتوان به ماجراي عاشورا اشاره كرد كه لشكريان اموي وهمچنين سران وعابدان زمانه درشهرهاي مختلف ازجمله درمدينه دركنارمسجد پيامبراسلام نماز را با شكوه تمام به جا مياوردند ولي درمقابل ازبين رفتن ارزشهاي ديني توسط افراد صاحب قدرت سكوت اختيار كرده وتنها امام حسين(ع) كه اهتمام لازم راهمسنگ تاكيدات قرآن وپيامبر اسلام براي اقامه نماز داشت،نسبت به وضع موجود اعتراض كرده وتاپاي جان دراين راه ايستادگي نمودوبه’’ فرموده پيامبر اسلام كه نمازرا مايه تقرب انسان پرهيزگار به خداوند متعال تلقي نمود. ’’(نهج الفصاحه،رسول اكرم) رسيد .

درمواقع ومناسبت هاي مختلف كه پيش مي آمدپيامبر اسلام اهميت وجايگاه نماز را به مسلمانان وديگر اقوام كه درجريان ايمان آوردن به اسلام شرط وشروط مي گذاشتند،گوشزد ميكرد.براي مثال:

’’گروهي ازيكي ازقبائل عرب خدمت رسول خدا رسيدند وعرض كردند يا رسول ا...اگرميخواهيد ما مسلمان شويم سه شرط داريم كه بايد آنها را بپذيريد:

1-اجازه بدهيد يك سال ديگر هم ،اين بت ها را پرستش كنيم2-نماز خيلي برما ناگوار است،اجازه دهيد ماآن را به جا نياوريم3-ازما نخواهيدكه آن بت بزرگمان را ،خودمان بشكنيم.

حضرت درجواب فرمودند:ازاين سه شرط فقط شرط سوم پذيرفته ميشودواما بقيه محال است.’’(حكايت ها وهدايتها،شهيد مطهري)

اين موضوع اهميت به پاداشتن نماز وعدم تحمل پذيري پرستش بت ها حتي براي مدتي كوتاه براي تازه مسلمانهارا ميرساند.

بايد مسلمانان نيز ازاين مسئله الگوگرفته ودرجريانات ارتباطي خود با اقوام وملل مختلف وغير مسلمان مدنظر قرار داده وخودباخته نشوندودرجهت جذب آنها براي اسلام گام بردارند.

درمورد ضرورت به جاآوردن نماز پيامبر اسلام فرموده است:

’’سه چيز را نبايد به تاخير انداخت نماز همينكه وقت آن رسيد وبرداشتن جنازه وقتي آماده شد وشوهر دادن بيوه وقتي كه همشاني يافت’’ويا اينكه فرموده است:’’كليدبهشت نماز است’’ويا اينكه’’نماز نسبت به دين چون نسبت سر است به تن انسان’’(نهج الفصاحه ،رسول اكرم )ازاينجا نتجه مي گيريم كه نماز با اخلاص وتوجه به خداوند متعال ازچه جايگاهي برخوردار بوده و بدون آن يقينا ايمان يك فرد مسلمان كامل نبوده واعمال آن شخص درپيش خداوند لنگ خواهد بودوازارزش واعتبار لازم برخوردار نخواهد بود .چون بدن انسات بدون سر يعني مرگ حتمي واسلام بدون نماز نيزسرنوشتي مشابه تمثيل پيامبر اسلام خواهدبود.

البته بايستي متذكرشدجايگاه واهميت نماززماني ازمراتب ذكر شده برخورداراست كه همراه با توجه به خدا وبا رعايت تمامي شرايط وضوابط وبا خلوص كامل همراه باشدوموجب اثرگذاري درتمامي حركات وسكنات نمازگزار درفرايند زندگي باشد.دراين زمينه پيامبراسلام فرموده است’’دوركعت نماز كسي كه متوجه خدا باشد بهتر ازهزارركعت كسي است كه از خدا غافل باشد.’’ (نهج الفصاحه،پيامبراسلام)

جايگاه نماز ازديدگاه ائمه اطهار(ع):

باتوجه به تاكيدات قرآن كريم واحاديث وارده ازپيامبراسلام درمورد جايگاه واهميت نماز،ائمه اطهار نيز كه مجريان وحي الهي وپيروسيره وسنت پيامبراسلام بودند درزمينه جايگاه نماز واهميت آن سفارشات زيادي داشته اند مه به مواردي ازآنها اشاره ميشود:

مولاي متقيان درلحظات آخرعمرخود فرمود:’’الله الله في الصلوه فانها عمود دينكم’’(نهج البلاغه،گردآوري سيدرضي) خدارا، خدارا.درباره نماز كه نمازستون دين شماست.’’ ازنماز همانند پيامبراسلام بعنوان ستون دين نامبرده كه نشان ازجايگاه نماز دردين نسبت به ساير فرايض وتكاليف ديني دارد وبايد مطمئن بود كه اگربه اين فريضه الهي خللي وارد شود درساير حوزه هاي ديني نيز خلل ونقصان مشاهده خواهد شد.

درمورد اثرات تربيتي نماز نيز حضرت علي (ع)فرمودند:’’والصلوه تنزيها عن الكبر’’خداوند متعال نماز راواجب ساخته تا مردم را ازتكبردور سازد’’.(پرتوي ازنهج البلاغه،گردآوري مصطفوي)

تكبر مخصوص خداوند متعال بوده(متكبر)وانسان درصورت گرفتار شدن به اين صفت هلاكت خودرا دردنيا وآخرت فراهم ساخته است.مصداق عيني تكبرورزي ،شيطان است كه موجبات رانده شدن اورا ازدرگاه خداوندمهيا ساخت.بنابراين يكي ازراههاي اصلي درمان اين مسئله،بجاآوردن نماز است كه موجبات خشوع وتواضع انسان را دربرابر عظمت وشوكت خالق هستي فراهم مي آورد.

حضرت امام صادق(ع)درآخرين لحظات عمر خودفرمود:’’لن شفاعتنا مستخففا بالصلوه’’(هرگزشفاعت ما به مردمي كه نماز را سبك شمارد ،نخواهد رسيد.) (منتخب الاحاديث ،گردآوري كردستاني)سبك شمردن نماز هم درقرآن وهم دراحاديث وروايات ائمه اطهار به شدت نهي شده كه نشان ازجايگاه واهميت به جاآوردن نمازواثرات فردي واجتماعي آن دربين مردم ميباشد.

به جاآوردن نمازدربحبوحه جنگ صفين توسط حضرت علي (ع) وهمچنين حضرت امام حسين(ع)درظهرعاشورا نشان ازجايگاه واهميت اين موضوع دردين اسلام ميباشد.بطوريكه حضرت امير(ع)درجواب يكي ازياران خوددرجنگ صفين فرمود:(مااصلا براي نمازمي جنگيم تا نماز برپا باشد).

درروايتي ديگرحضرت علي (ع)مي فرمايند’’پيامبر اسلام شام ويا چيز ديگري را برنماز مقدم نمي داشت وهنگامي كه وقت نماز درمي رسيد گويا خانواده ودوست را نمي شناسد.’’(منتخب الاحاديث،گردآوري كردستاني)

بحث ونتيجه گيري:

باتوجه به آيات قرآن واحاديث وروايات ذكرشده دربالا وهمچنين صدها روايات واحاديث كه درزمينه نماز واحكام مربوط به آن وارد شده است،نشان ازاهميت وجايگاه نماز دردين اسلام مي باشد.

دراين احاديث وروايات،جنبه هاي مختلف نماز ازنظر خودسازي ،نظافت،رعايت حقوق،انظباط ووقت شناسي،وحدت جهت،ضبط نفس،آرامش جسم وروان،تعظيم خداوند وتحقير غير خدا،زدودن گناهان،صلح ومسالمت طلبي وديگر مواردمورد اشاره قرارگرفته است كه نشان از اثرات گسترده نمازدرزندگي دنيوي،اخروي،فردي واجتماعي انسانها ميباشد.

بنابراين بايستي درگسترش فرهنگ نماز وبه پاداشتن آن بمنظور سلامت جامعه وتامين سعادت دنيوي واخروي بشريت كوشيد.تنها خواندن نماز كافي نبوده وبايستي همانطوريكه درقرآن واحاديث وروايات چهارده معصوم وارده شده نسبت به اقامه وبه پا داشتن نمازهمت گماشت تا تمامي اثرات ذكر شده دربالا تجلي يافته وفرد وجامعه از ثمرات بي شمار نماز برخوردار شوند
+ نوشته شده در  جمعه دوازدهم اسفند 1390ساعت 2:16  توسط امیر محمد احمدی  |